Stemmen: voor de raad en op de kaart

March 21, 2018 1193 keer bekeken 0 comments

Josse de Voogd

werkt bij Telos aan een boek over de verkiezingsgeografie van Nederland. Vanavond speelt hij een rol tijdens de uitslagenavond van de NOS.

 

Vandaag mag Nederland naar de stembus. In 333 gemeenten wordt een nieuwe raad gekozen, en in alle gemeenten, ook in de 55 die niet meedoen vanwege een herindeling, kan men een stem uitbrengen voor het referendum over de sleepwet. De uitslagenkaarten die in de nacht na de verkiezingen verschijnen geven altijd weer een waardevolle blik op de stand van het land. Want verkiezingen kun je zien als de grootste enquête van Nederland.

 

Hoewel een stem een individueel afgewogen keuze is die per verkiezing kan verschillen, zien we, als we al deze stemmen bij elkaar optellen, toch veel continuïteit. Bestandslijnen uit oude oorlogen, een andere ontwikkelingsgeschiedenis van zand of veengrond, industrialisatie naar katholiek model: we zien het allemaal nog op de kaart. De huidige verkiezingsgeografie kun je dan ook zien als het resultaat van verschillende lagen die in de loop der tijd zijn afgezet, als sedimenten in een rivierdelta.

 

Figuur 1. Grootste partij bij gemeenteraadsverkiezingen 2014

 

Zo is er sprake van een onderste laag waarin staatsvorming en religie van belang zijn. Het zuiden bleef katholiek na de Tachtigjarige oorlog en ontwikkelde een andere politieke cultuur. Een cultuur waarin personen er meer toe doen en ideologieën minder. Tot de dag van vandaag zien we dit bijvoorbeeld terug in het grotere aantal lokale partijen in het zuiden. Een volgende laag wordt gevormd door sociaal-economische tegenstellingen. Industrieën kwamen op en verdwenen soms weer. In de steden kwam veel sociale woningbouw, terwijl welvarende inwoners vaak naar buurgemeenten vertrokken. Meer recent zien we dat opleidingsniveau een belangrijke scheidslijn is geworden. Hoger opgeleiden en lager opgeleiden verschillen sterk van elkaar als het gaat om thema’s als migratie, globalisering en Europese eenwording. Daarmee samenhangend zijn ook leefstijl en identiteit thema’s geworden waarop partijen van elkaar verschillen.

 

Tegelijk veranderen ook de ruimtelijke verschillen van karakter. Terwijl de steden (weer) in de lift zitten vindt in andere gebieden juist bevolkingskrimp plaats. Dit lijkt samen te gaan met een meer kosmopolitische oriëntatie in die steden tegenover een meer op de natiestaat gericht perspectief in de periferie. Het is een tegenstelling die dwars door oude links-rechts patronen heenloopt en die in steeds meer landen bij verkiezingen naar voren komt.

0  Comments

 
We use CAPTCHA to prevent spam. Tick the checkbox to continue. You might be asked to select certain images

One moment ...